presentatie: Marnix van der Meer, Steven Nobel en Bart Kellerhuis, Zecc Architecten

recensie: Sjoerd Schaapveld


Op 30 mei zat het café van het Polman’s Huis in Utrecht vol met belangstellenden die meer wilden weten over het architectenbureau Zecc. De grote opkomst gaf aan dat het werk van het bureau volop in de aandacht staat. Zo werden kort geleden twee projecten binnen hun eigen regio gekozen tot BNA gebouw van het jaar en kreeg een derde een eervolle vermelding. Het verhaal van Zecc werd door drie man sterk verteld. Naast oprichter Marnix van der Meer waren ook Steven Nobel en Bart Kellerhuis meegekomen om een kijkje te geven in de keuken van dit Utrechtse bureau.


Marnix van der Meer begon de avond met de mededeling dat ze het fantastisch vonden dat hun werk zo positief werd ontvangen, maar dat ze tijdens deze avond behalve over de hoogtepunten ook iets over de dieptepunten van het afgelopen jaar wilden vertellen. Want de realiteit is dat tegenover de onderscheidingen en publicaties helaas ook verloren prijsvragen en stopgezette projecten te benoemen zijn. Aan het publiek werd verzocht om vooral vragen te stellen gedurende de presentatie, zodat het niet teveel eenrichtingsverkeer zou worden. Zoals ook in hun projecten te zien is kenmerkt deze bereidheid tot een open dialoog de manier van werken van het bureau. Door zichzelf kwetsbaar op te stellen en niet alleen mooi weer te spelen werd het voor de buitenstaander mogelijk om zich in te leven in de dilemma’s waar de hedendaagse architect mee worstelt.


Eén van de problemen waar het bureau de afgelopen jaren tegenaan liep was dat, net als bij veel andere Nederlandse architectenbureaus, het grootste deel van de omzet uit seriematige woningbouwprojecten werd gehaald. Toen deze door de crisis bijna in zijn geheel wegvielen werd het voor Zecc duidelijk dat ze moesten veranderen om te overleven.


Een belangrijk moment hierin was de ontwikkeling van een nieuwe huisstijl door het communicatie- en ontwerpbureau Heldergroen. ‘We werden gedwongen om na te denken over waar Zecc eigenlijk voor staat’, aldus Marnix van der Meer. ‘Grounded Architecture’, architectuur met een stevige basis, werd de nieuwe slagzin van het bureau. Zecc werkt vanuit drie grondbeginselen. Wat Zecc bouwt moet functioneel zijn, ontwikkeld vanuit duurzame principes en al je zinnen tegelijkertijd prikkelen. Opvallend hierbij is dat het nadenken over de nieuwe huisstijl niet alleen geleid heeft tot een heldere communicatie naar buiten toe, maar dat het ook de manier van ontwerpen van het bureau heeft aangescherpt.


Een voorbeeld hiervan is de verbouwing van een monumentale woning in Zeist tot het eerste energieneutrale monument van Nederland. ‘De makkelijke oplossing zou zijn geweest om de gehele woning van binnenuit te isoleren en alle gevels potdicht te maken. Maar omdat het om een woning ging vonden we dat die vooral ook gebruiksvriendelijk en leefbaar moest zijn’. Het werd een zoektocht naar het zichtbaar maken van de dialoog tussen oud en nieuw en de vraag: wat kan het monument aan aanpassingen hebben? Koudebruggen zijn in een dergelijke benadering haast onvermijdelijk, maar door deze te beperken tot in de ruimtes zonder leeffunctie, komt de leefbaarheid van de woning en de duurzaamheid van het detail niet in het gedrang. Daar waar de ramen met voorzetramen aan de binnenzijde dichtgezet zijn maakte Zecc zich hard om de oude latjes rondom het kozijn met de vezelresten van het jute behang te behouden om zo de historische gelaagdheid van de woning te kunnen laten zien. Het geeft aan dat het bureau hergebruik niet alleen als een technische uitdaging ziet, maar tegelijkertijd op zoek is naar middelen om betekenis toe te voegen door na te denken over de impact op de beleving van specifieke aanpassingen.


Het is opvallend dat veel van de recente projecten en huidige opdrachten van Zecc bestaan uit aanpassingen van bestaande gebouwen. Zo wordt het bureau steeds vaker gevraagd voor de herinrichting van grote bestaande kantoorgebouwen en werkt het aan herbestemmingprojecten van monumentale panden zoals het aanpassen van oude watertorens. Hierdoor is het Zecc gelukt om zichzelf minder afhankelijk te maken van grootschalige nieuwbouwprojecten en kan het zich richten op een markt die de komende jaren alleen maar zal groeien.


Natuurlijk beleeft het bureau ook mindere momenten. Net als bij zoveel ambitieuze Nederlandse bureaus die graag willen concurreren om het beste idee zijn er de teleurstellingen over de manier waarop omgegaan wordt met architecten tijdens selectieprocedures, zoals bij grote prijsvragen en aanbestedingsprocedures. Tijdens de avond is één van de meest indrukwekkende afbeeldingen dan ook die van een urenstaat vertaald in een kostenoverzicht voor de deelname aan een prijsvraag die niet gewonnen werd. Uiteindelijk werd er door het bureau meer dan €60.000 euro geïnvesteerd in een project waar een half jaar aan gewerkt was en kwam de jury in een korte brief met de mededeling dat het wel een leuk plan was, maar dat het ze ook een beetje deed denken aan een aantal bungalows in een ondergelopen weiland. Gelukkig kon hier tijdens de presentatie nog wel een beetje om gelachen worden, maar in feite geeft het aan in welke kwetsbare positie architectenbureaus zich op dit moment bevinden.


Het verhaal van Zecc geeft een goed beeld van een bureau dat ondanks tegenslagen zichzelf bloot durft te geven, bereid is te leren van haar eigen fouten en niet bang is voor verandering. Het feit dat een dergelijke instelling vrucht begint af te werpen is niet alleen positief nieuws voor het bureau zelf, maar voor de gehele architectenbranche. Het geeft aan dat er zelfs in de huidige economische crisis mogelijkheden zijn om mooie projecten te realiseren en dat, misschien wel juist door alle beperkingen en zelfkritiek, architectuur weer ingezet kan worden om concrete maatschappelijke problemen aan te pakken. ‘Grounded Architecture’ blijkt hiervoor een goed uitgangspunt. Laten we hopen dat Zecc over een aantal jaar weer terug is in het Architectencafé om ons meer praktijkvoorbeelden hiervan te laten zien. Ik heb er in ieder geval al Zin in!